سهم مواد بازیافتی در گوشی های هوشمند چقدر است؟
در سال‌های اخیر، دغدغه‌های زیست‌محیطی و فشارهای جهانی برای کاهش آثار مخرب صنایع، تولیدکنندگان گوشی را به سمت استفاده گسترده‌تر از مواد بازیافتی و طراحی گوشی‌های پایدارتر سوق داده است.
بررسی نقش فناوری سبز در آینده صنعت موبایل
در سال‌های اخیر، دغدغه‌های زیست‌محیطی و فشارهای جهانی برای کاهش آثار مخرب صنایع، تولیدکنندگان گوشی را به سمت استفاده گسترده‌تر از مواد بازیافتی و طراحی گوشی‌های پایدارتر سوق داده است. هرچند هنوز فاصله زیادی تا ساخت یک گوشی کاملاً بازیافتی وجود دارد، اما امروزه تقریباً تمام برندهای بزرگ بخشی از قطعات محصولات خود را از مواد بازیافتی تولید می‌کنند؛ روندی که نه‌تنها ادامه‌دار خواهد بود، بلکه به احتمال زیاد به استاندارد اصلی صنعت موبایل تبدیل می‌شود.
اما چرا استفاده از مواد بازیافتی تا این حد اهمیت دارد؟ و سهم واقعی این مواد در گوشی شما چقدر است؟ برای پاسخ دقیق، ابتدا باید تأثیرات پشت‌صحنه‌ی ساخت گوشی‌های هوشمند را بشناسیم.
چرا استفاده از مواد بازیافتی در گوشی‌ها ضروری شده است؟
برای تولید یک گوشی هوشمند صدها قطعه کوچک و بزرگ به کار می‌رود که بسیاری از آن‌ها از مواد معدنی استراتژیک مانند:
-
آلومینیوم
-
لیتیوم
-
کبالت
-
مس
-
قلع
-
و عناصر کمیاب خاکی
استخراج این مواد، فرآیندی بسیار انرژی‌بر، آلاینده و محدود است. ادامه این روند بدون بازیافت مؤثر، باعث:
-
تخریب محیط زیست
-
افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای
-
کمبود منابع در آینده
-
وابستگی شدید صنعت به مناطق معدنی خاص
می‌شود.
به همین دلیل، تولیدکنندگان تلاش می‌کنند با استفاده از مواد بازیافتی، اقتصاد چرخشی ایجاد کنند؛ یعنی مواد پس از پایان عمر دستگاه، دوباره وارد چرخه تولید شوند و مصرف منابع اولیه کاهش یابد.
کدام مواد در گوشی‌های امروزی قابل بازیافت هستند؟
گوشی‌های هوشمند ترکیبی از فلزات، پلاستیک‌ها، شیشه و مواد معدنی کمیاب‌اند. در ادامه مهم‌ترین موادی که امروز از منابع بازیافتی در گوشی‌ها استفاده می‌شوند را بررسی می‌کنیم.
۱. آلومینیوم؛ ستاره اصلی بازیافت در صنعت موبایل
آلومینیوم به‌دلیل وزن کم، مقاومت بالا و قابلیت بازیافت تقریباً بی‌نهایت، مهم‌ترین عنصر بازیافتی در گوشی‌ها محسوب می‌شود.
-
تولید آلومینیوم بازیافتی ۹۵٪ انرژی کمتر نسبت به استخراج و تولید آلومینیوم خام نیاز دارد.
-
کیفیت آن تقریباً کاملاً مشابه نمونه اولیه است و بدون افت کیفیت قابل استفاده است.
امروزه بسیاری از شرکت‌ها برای ساخت:
-
فریم اصلی
-
بدنه پشتی
-
شاسی داخلی
از آلومینیوم ۷۰ تا ۱۰۰ درصد بازیافتی استفاده می‌کنند.
۲. پلاستیک بازیافتی؛ انتخاب محبوب برای گوشی‌های اقتصادی و میان‌رده
بخش قابل توجهی از گوشی‌های میان‌رده و اقتصادی از پلاستیک‌های بازیافتی (PCR) ساخته می‌شوند. ویژگی‌ها:
-
قیمت مناسب
-
انعطاف بالا
-
رنگ‌پذیری و شکل‌پذیری آسان
-
امکان بازیافت چندباره
سامسونگ، موتورولا، نوکیا، سونی و شیائومی از پلاستیک بازیافتی در:
-
قاب پشتی
-
فریم جانبی
-
محفظه‌های داخلی
-
قطعات دوربین
استفاده می‌کنند.
تنها چالش این ماده، حفظ کیفیت و مقاومت در گوشی‌های پرچم‌دار است.
۳. فلزات پایه؛ کوچک اما حیاتی
فلزاتی مانند قلع، مس و تنگستن در قطعات داخلی و بردهای الکترونیکی کاربرد دارند.
اما بازیافت آن‌ها دشوار است زیرا:
-
در ابعاد بسیار کوچک به‌کار می‌روند
-
به لایه‌های پیچیده‌ی برد چسبیده‌اند
-
استخراج آن‌ها هزینه‌بر است
به همین دلیل، تنها برخی برندهای پیشرو مانند اپل و Fairphone از فلزات پایه‌ی بازیافتی در مقیاس گسترده بهره می‌برند.
۴. لیتیوم؛ چالش بزرگ بازیافت باتری
باتری گوشی‌ها بر پایه لیتیوم ساخته می‌شوند، اما بازیافت لیتیوم هنوز در مراحل اولیه است.
-
جداسازی لیتیوم از باتری، نیازمند فرآیندهای شیمیایی پیچیده است
-
مقدار لیتیوم استخراج‌شده معمولاً کم است
-
هزینه بازیافت بیشتر از استخراج مستقیم است
با این وجود، انتظار می‌رود طی ۵ تا ۱۰ سال آینده بازیافت لیتیوم با تحول بزرگی همراه شود.
۵. کبالت؛ پرچالش‌ترین ماده صنعت باتری
کبالت برای پایداری باتری ضروری است، اما استخراج آن—به‌خصوص در جمهوری دموکراتیک کنگو—با:
-
مشکلات زیست‌محیطی
-
نگرانی‌های اخلاقی و انسانی
-
بهره‌کشی از نیروی کار
همراه است.
به همین دلیل برندها به سمت:
-
استفاده از کبالت کاملاً بازیافتی
-
باتری‌های کم‌کبالت یا بی‌کبالت
حرکت می‌کنند.
۶. عناصر کمیاب؛ سهم کم اما ارزشمند
ایندیوم، نیکل، نقره و فلزات خاکی کمیاب در:
-
بلندگوها
-
موتورهای ویبره
-
لنزهای دوربین
-
نمایشگرها
به‌کار می‌روند.
بازیافت این عناصر پیچیده و گران است، بنابراین هنوز بسیاری از تولیدکنندگان مجبورند آن‌ها را از معادن تأمین کنند.
کدام شرکت‌ها پیشگام استفاده از مواد بازیافتی هستند؟
اکنون که کاربرد مواد را شناختیم، نگاهی به عملکرد برندهای بزرگ موبایل می‌اندازیم.
۱. اپل؛ پیشرفته‌ترین سیستم بازیافت در صنعت موبایل
اپل طی سال‌های اخیر یکی از بلندپروازانه‌ترین برنامه‌های بازیافت را اجرا کرده است:
-
۱۰۰٪ کبالت استفاده‌شده در باتری‌های آیفون 17 بازیافتی است
-
۱۰۰٪ طلای به‌کاررفته در بردها از منابع بازیافتی تأمین می‌شود
-
تمام آهن‌رباهای اسپیکرها و مگ‌سیف از عناصر کمیاب بازیافتی ساخته شده‌اند
-
اپل از ربات بازیافت Daisy استفاده می‌کند
-
این ربات می‌تواند قطعات آیفون را با دقتی جدا کند که روش‌های سنتی قادر به آن نیستند
-
نتیجه؟
آیفون‌ها بیشترین سهم مواد بازیافتی در میان گوشی‌های تجاری را دارند.
2. سامسونگ؛ نجات اقیانوس‌ها با پلاستیک‌های بازیافتی
سامسونگ با برنامه‌ی Galaxy for the Planet تمرکز ویژه‌ای بر پلاستیک‌های برگرفته از تورهای رهاشده‌ی ماهیگیری دارد؛ یکی از مخرب‌ترین زباله‌های دریایی.
در سری گلکسی S24:
-
بخش‌های فریم
-
شیشه محافظ
-
برخی اجزای داخلی
از مواد بازیافتی ساخته شده‌اند.
باتری مدل Ultra نیز حدود ۵۰٪ کبالت بازیافتی دارد.
3. گوگل؛ آلومینیوم ۱۰۰٪ بازیافتی در محصولات پیکسل
بدنه آخرین نسل گوشی‌های پیکسل کاملاً از آلومینیوم بازیافتی ساخته شده است.
هدف گوگل تا ۲۰۲۵:
-
حداقل ۵۰٪ تمام پلاستیک‌های محصولاتش بازیافتی باشند
-
کاهش ۳۰٪ ردپای کربن هر دستگاه
4. شیائومی؛ رشد سریع در مسیر سبز
شیائومی در مدل‌های جدید خود مانند سری Xiaomi 15 و Redmi:
-
از پلاستیک‌های PCR
-
آلومینیوم بازیافتی
-
بسته‌بندی‌های بدون پلاستیک
استفاده می‌کند.
اگرچه درصد استفاده‌شده هنوز پایین‌تر از اپل و گوگل است، اما روند رشد آن بسیار سریع است.
5. HMD (نوکیا)؛ پیشرو در میان‌رده‌ها
نوکیا X30 و G60 نمونه‌های موفق گوشی‌های اقتصادی پایدار هستند:
-
فریم X30 کاملاً آلومینیوم بازیافتی
-
قاب پشتی G60 از ۶۰–۶۵٪ پلاستیک بازیافتی
-
بسته‌بندی کاملاً قابل بازیافت
نوکیا همچنین با ارائه آپدیت‌های بلندمدت، طول عمر گوشی را افزایش می‌دهد.
6. Fairphone؛ سبزترین گوشی جهان
هیچ برندی به اندازه فیرفون به پایداری متعهد نیست.
Fairphone 6 شامل:
-
بیش از ۵۰٪ مواد بازیافتی یا استخراج‌شده به‌صورت اخلاقی
-
امکان تعویض آسان باتری، دوربین، نمایشگر
-
کمترین ردپای کربن در بازار
-
برنامه E-waste neutral (به ازای هر گوشی، یک گوشی بازیافت می‌شود)
این شرکت الگوی واقعی «تولید اخلاقی» در جهان فناوری است.
موانع اصلی افزایش سهم مواد بازیافتی در گوشی‌ها
-
قطعات بسیار کوچک هستند و جداسازی آن‌ها دشوار است
-
بازیافت برخی فلزات هزینه‌برتر از استخراج خام است
-
کاربران گوشی‌های قدیمی را جمع می‌کنند و تحویل نمی‌دهند
-
زیرساخت حرفه‌ای بازیافت در بسیاری کشورها وجود ندارد
-
قوانین الزام‌آور در بسیاری مناطق هنوز ناقص است
برای آینده چه نیاز داریم؟
برای ساخت گوشی‌هایی که واقعاً پایدار باشند باید:
-
سازندگان گزارش شفاف از درصد مواد بازیافتی ارائه دهند
-
دولت‌ها مشوق بازیافت و قوانین حق تعمیر وضع کنند
-
مراکز جمع‌آوری و بازیافت در همه شهرها در دسترس باشند
-
کاربران فرهنگ بازیافت موبایل را جدی بگیرند
-
فناوری‌های نوین جداسازی و بازیافت گسترش یابد
در آینده‌ای نزدیک، گوشی‌ها به‌جای اتکا به مواد خام، بیشتر از مواد بازیافتی ساخته خواهند شد.
جمع‌بندی؛ آینده صنعت موبایل سبزتر از همیشه
استفاده از مواد بازیافتی تنها یک شعار محیط‌زیستی نیست؛
بلکه نیازی حیاتی برای ادامه تولید موبایل در جهان آینده است.
برندهای بزرگی مانند اپل، سامسونگ و گوگل مسیر را آغاز کرده‌اند و با توسعه فناوری‌های بازیافت و قوانین جهانی، این روند به‌زودی تبدیل به استاندارد اصلی صنعت گوشی‌های هوشمند خواهد شد.
به این مقاله امتیاز دهید
امتیاز : ۵
تعداد رای : ۲
