اپل، «جداسازی» و جدایی از واقعیت: روایتی پنهان در دل سریال Severance
این سریال در حالی ساختارهای بی‌رحم دنیای کار مدرن را نقد می‌کند که خود، از دل یکی از قدرتمندترین شرکت‌های فناوری متولد شده است
در نگاه نخست، «جداسازی» (Severance) یکی از درخشان‌ترین آثار تولید شده توسط Apple TV+ به نظر می‌رسد؛ سریالی با کیفیت بصری بالا، فیلمنامه‌ای هوشمندانه و پیامی عمیق که ساختارهای مدرن کاری را به چالش می‌کشد. اما زیر این سطح صیقلی، چیزی فراتر از یک اثر سرگرم‌کننده نهفته است. این سریال در حالی ساختارهای بی‌رحم دنیای کار مدرن را نقد می‌کند که خود، از دل یکی از قدرتمندترین شرکت‌های فناوری متولد شده است—شرکتی که دقیقاً متهم به همان بی‌رحمی‌هاست. آیا اپل با سرمایه‌گذاری روی چنین محتوایی به‌دنبال طرح پرسش‌هایی صادقانه است؟ یا اینکه در حال بازآفرینی چهره‌ای جدید و اخلاق‌مدار برای برندی است که زیر فشارهای انتقادی جهانی قرار دارد؟
Apple TV+؛ سرمایه‌گذاری روی تصویر، نه سود
از سال ۲۰۱۹ اپل سالانه میلیاردها دلار برای تولید محتوا در پلتفرم Apple TV+ هزینه می‌کند؛ پلتفرمی که برخلاف دیگر محصولات اپل، نه‌تنها سودآور نیست، بلکه سالانه حدود یک میلیارد دلار زیان به شرکت تحمیل می‌کند. با این حال اپل مصرانه به فعالیت در این حوزه ادامه می‌دهد. چرا؟
تحلیل‌های مرسوم به ایجاد یک «اکوسیستم» اشاره دارند؛ مجموعه‌ای از خدمات که کاربران را هرچه بیشتر در دنیای اپل نگه می‌دارد، از خرید آیفون تا اشتراک در اپ استور و استفاده از آی‌کلاد. اما لایه‌ای پنهان‌تر نیز وجود دارد: Apple TV+ یک ابزار فرهنگی برای بازسازی تصویر برند است. محتوایی که نه‌تنها سرگرم می‌کند بلکه در سطحی ظاهراً انتقادی، اپل را در صف «شرکت‌های دغدغه‌مند» قرار می‌دهد—همان شرکت‌هایی که از قضا در بسیاری موارد باید دغدغه‌ها متوجه خودشان باشد.
«جداسازی»: داستانی درباره کنترل، تولید و ازخودبیگانگی
سریال Severance داستان شرکت مرموزی به‌نام «لومن» را روایت می‌کند که کارمندان خود را به دو نسخه ذهنی تقسیم می‌کند: یک نسخه که فقط در محل کار وجود دارد و نسخه‌ای دیگر که زندگی بیرون را تجربه می‌کند. این دو نسخه نه خاطره‌ای مشترک دارند و نه ارتباطی با یکدیگر. نتیجه، نیروی کاری است که بدون خواست و اراده، در خدمت ساختار است.
این سریال با زبانی استعاری، ساختارهای معاصر کار، نظارت شرکتی، توهم مسئولیت‌پذیری اجتماعی و حتی مناسک نمایشی منابع انسانی را هدف می‌گیرد. در سطحی نمادین، Severance تصویری از دنیای سرمایه‌داری متأخر است که افراد را به چرخ‌دنده‌هایی فاقد هویت انسانی بدل کرده است.
اما پارادوکس در همین‌جاست: آیا این نقد از درون خود ساختار سرمایه‌داری، و از سوی یکی از بزرگ‌ترین نمادهای آن، می‌تواند جدی گرفته شود؟
فاکس‌کان و لومن؛ شباهت‌های نگران‌کننده
نمی‌توان درباره پیام اجتماعی Severance سخن گفت و از زنجیره تأمین اپل حرفی نزد. اپل بسیاری از محصولات خود را نه در آمریکا بلکه در کارخانه‌هایی چون فاکس‌کان در چین، و اخیراً در هند و ویتنام تولید می‌کند. کارخانه‌هایی که با اضافه‌کارهای طاقت‌فرسا، حقوق اندک، موارد متعدد خودکشی، و حتی استخدام نیروی کار کودک خبرساز شده‌اند.
در یکی از گزارش‌ها آمده است کارگری در فاکس‌کان روزانه بیش از ۱۷۰۰ نمایشگر آیفون را با مواد شیمیایی مخصوص تمیز می‌کرده است—یعنی تقریباً سه عدد در هر دقیقه، به‌مدت ۱۲ ساعت در روز. چنین نظامی چه تفاوتی با دنیای بی‌روح و کنترل‌شده لومن دارد؟ شاید تنها تفاوت در این است که لومن یک تمثیل است، ولی فاکس‌کان واقعیتی است که آیفون از دل آن زاده می‌شود.
هنر به‌مثابه پوشش: استتار اخلاقی در صنعت فرهنگ
اپل با ساخت سریالی مثل Severance در حال بازآفرینی چهره‌ای روشنفکر، منتقد و حتی عدالت‌طلب از برند خود است. ساخت دفاتر شیشه‌ای نمادین برای تبلیغ فصل دوم، استفاده از بازیگران برای بازآفرینی صحنه‌های تکراری زندگی کاری و بازتاب آن‌ها در رسانه‌ها، نشان می‌دهد که این شرکت از نقد، به‌عنوان ابزار بازاریابی استفاده می‌کند.
منتقدان صنعت فرهنگ از دیرباز هشدار داده‌اند که سرمایه‌داری، حتی اعتراض را هم در خود هضم می‌کند. محصولات فرهنگی که در ظاهر نقد ساختار هستند، در عمل کارکردی مسکّن‌گونه دارند. تماشاگر با دیدن این سریال احساس می‌کند مشارکت فعالی در روند انتقاد اجتماعی دارد، در حالی که هیچ تغییری در واقعیت ایجاد نمی‌شود. سریال، به‌جای اینکه زنگ خطر باشد، بدل به تجربه‌ای سرگرم‌کننده و تهی از تبعات می‌شود.
جداسازی واقعی: جدایی بین اخلاق و واقعیت
در قلب Severance یک جداسازی روانی در جریان است؛ اما در قلب Apple یک جداسازی اخلاقی جریان دارد. این شرکت، واقعیت‌های خشن زنجیره تولیدش را از ذهن مخاطبان پاک می‌کند و تصویری هنری، زیبا و دغدغه‌مند از خود ارائه می‌دهد. درست همان‌طور که کارمند درونی لومن چیزی از زندگی واقعی نمی‌داند، مخاطب اپل هم چیزی از کارخانه‌ها، دستمزدها و ساعات کاری طاقت‌فرسا به یاد نمی‌آورد.
اپل، مانند لومن، دو چهره دارد: یکی خالق نوآوری و معنابخشی فرهنگی، و دیگری عامل فشار و بهره‌کشی در زنجیره تأمین. «Severance» در ظاهر انتقاد است، اما در واقع یک نوع «پاک‌سازی ذهنی» است. تماشای آن، بیش از آنکه ما را بیدار کند، آرام‌مان می‌سازد. همین است که آن را به ابزاری ایده‌آل برای مهندسی تصویر برند بدل می‌کند.
به این مقاله امتیاز دهید
امتیاز : ۵
تعداد رای : ۳
